UF

ҚҰСТАР ӘЛЕМІНДЕ НЕ БІР ТАҢҚАЛАРЛЫҚ ТҰМСЫҚТАР БАР

Категориясы: Табиғат


ҚҰТАННЫҢ тұмсығы аумаған сүңгі сияқты. Ол жағалауда қыбыр етпестен ұзақ уақыт мелшиіп тұрады. Мұндағы балық пен бақалар енді оған назар аударуды қояды. Міне, осы сәтте құтан тұмсығын көз ілеспес шапшаңдықпен суға шаншып кеп қалады. Соққы тиген балық не бақа бірден сұлқ түседі. Құтан өзінің бұл олжасын тұмсығымен іліп алып, жоғары лақтырады да, қайта қақшып, жұтып жібереді. Ол олжасын неліктен лақтырады? Себебі, көптеген балықтардың жүзу қанаттары әдетте тікенекті болып келеді. Мәселен, таутан балық өзінің тікенекті қанаттарын тарбитып жіберсе, оның тамаққа тұрып қалуы мүмкін.

Міне, сондықтан құтан балықты жоғары лақтырып жіберіп басынан бастап лып еткізіп жұтатындай ептілікпен қайта қақшып алады. Осылайша балық оның тамағынан ешқандай бөгеліссіз өтеді.

ОРМАН БАЛШЫҚШЫСЫ деп аталатын құстың тұмсығы біз сияқты жіп-жіңішке, ұп-ұзын. Бұл құс жердегі жапырақты тесіп, ылғалды жұмсақ топыраққа тұмсығын сұғып жібереді де, ондағы құртты суырып алып шығады. Балшықшының тұмсығы, міне, асылайша біздін де, қысқаштың да қызметін бірдей атқарады.

Үйректің жапырайған жалпақ тұмсығы су түбіндегі лайды ақтарып қазуға аса қолайлы. ҮЙРЕК су астынан жеуге қарайтын дәмді бірдеңе табады да, оны лай-мылайымен аузына тістеп алады. Ал оның тұмсығының ішкі жиегі бұдыр-бұдыр сүзгі сияқты. Үйрек өзінің тапқан олжасын суға шайқайды, сөйтіп оның балшығы жуылып-шайылып кетеді де, барлық кеуге жарайтын бөлігі сүзіліп аузында қалады.

Бірқазанның тұмсығын дорбатұмсық деуге болады. Оның мүйіз тұмсығының астыңғы жағында тері дорбасы бар. БІРҚАЗАН шоғыр-шоғыр балыққа кезігісімен тұмсығын кере ашады да, олжасын әлгі дорбасымен бір-ақ көсіп алады. Міне, оның тұмсығы жемін аулауға қандай қолайлы, сонымен қатар ұядағы балапандарға балық апару үшін де бұдан жақсы ештеңе ойлап таба алмайсың! Бірқазанның тұмсығындағы қалтасы созылмалы. Оған барлық балапандарына жететіндей балық сыйып кетеді.

Ағашты тесіп, қабықтың астынан әр алуан зиянкес қоңыздар мен құрттарды ұзын тілімен алып жеу үшін тоқылдаққа өткір тұмсық керек. Мұндай тұмсық қарағай, шырша бүрлерінің қатты қабыршағын шағып, оның дәнін алу үшін де қолайлы. ТОҚЫЛДАҚ қураған ағашты ұңғып ұя салған кезде де осы қашау тұмсығын пайдаланады.

Бір сәтке үйрек тұмсықты қаршығаны көз алдымызға елестетіп көрейік. Ол ұшып бара жатып бірдеңені іліп әкетуі мүмкін, бірақ әлгідей тұмсықпен жемтігінің етін жұлып жей алмайды. Сондықтан қаршығаға басқа тұмсық емес, нақ өзінің орақ тұмсығы қажет.

Ал түнкептердің ауызы үлкен, тұмсығы кіп-кішкентай. ТҮНКЕПТЕР әр түрлі қоңыздар мен түн көбелектерін аулайды. Оларды қуып жетеді де, қақшып алып, ұшып бара жатып-ақ жұтып жібереді.

ТОТЫНЫҢ тұмсығы ілмек сияқты имек болады. Мұндай тұмсық жаңғақ шағуға, ұя салған кезде ағашты ойып кеуек жасауға кәне бұтаққа жармасуға өте қолайлы.

Құстар әлемінде не бір таңқаларлық тұмсықтар бар. Мысалға, мына қайшыауызды алайық. Оның тұмсығы қайшы сияқты. Ал, мұндай тұмсық неге қажет? Онымен не шыбын ұстай алмайсың, не жерден дән шоқып жей алмайсың. Бірақ қайшыауызға бұлардың керегі де жоқ, ол өзінің осы «қысқаш» тұмсығымен шырша бүрін шемішкеше шағады. Яғни қайшыауыз шоқыған кезде қап-қатты шырша бүрінің қабыршағы жан-жаққа қардай борап, дәні оның аузында қалып жатады.

  Жарияланған-2016-09-03 19:52:31     Қаралды-6415

Мәлімет сізге көмек берді ма

ТОНЫКӨК ЕСКЕРТКІШІ

...

Ақылгөй Тоныкөктің құрметіне қойылған тас тақта өзінің бұйрығы бойынша шамамен 716 жылы қашалып жасалған. Бұл ескерткіш 1897 жылы Баин-Цокто шатқалынан табылған. Қазіргі кезде ол Моңғол Республикасының астанасы - Улан-Батор қаласынан 60 шақырым жерде орна

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ПИЯЗ - АТЕРОСКЛЕРОЗГЕ ҚАРСЫ

...

Пияз – көп жылдық, шөп тектес өсімдік, ол тікелей тамырынан өсіп шығады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ЖАҚЫП АҚБАЕВ

...

Акбаев Жақып (Ақпаев) (1876-1934) «Алаш» партиясын және «Алашорда» үкіметін кұруға белсене катысқан, Алашорда үкіметінің мүшесі болған. Қазакстандағы ұлт-азаттық козғалыстың көрнекті өкілі, қоғам қайраткері, заңгер, кұқық магистрі.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ДІРІЛДЕКТІ ҚАЛАЙ ДАЙЫНДАУҒА БОЛАДЫ?

...

Үйітіліп, әбден тазартылған сиырдың сирағы бірнеше бөлікке бөлінеді де кастрюльге салынып, су құйылады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ЕРТІС БОЙЫ

...

Ертіс бойы өңірі Қазақстанның солтүстік-шығысымен ағатын еліміздегі ең ұзын өзен (1698 км) - Ертіс алабын алып жатыр. Ертіс бойында Шығыс Қазақстан және Павлодар облысы орналасқан. Қытайдан бастау алатын (Зайсан көліне дейін «Қара Ертіс» дейді) бұл өзен е

ТОЛЫҒЫРАҚ »

Жұлдызды жауынгерлер әлемді қалай өзгертті

...

1977 жылы алғашқы рет «Жұлдызды жауынгерлерді» көргеннен кейін Джеймс Кемерон қалааралық жүргізуші жұмысымнан кетті және кинематограф болуға бел буды. Фильмнің экран нұсқасы 1977 жылы көптеген ізбасарлардың, ойындардың санын, сонымен қатар «Жұлдызды жау

ТОЛЫҒЫРАҚ »