UF

МИФТЕР

Категориясы: Тарих


Адамның қиялдан, ойдан шығарған барлық ауызекі дүниелері мифтер, аңыздар, әфсаналар, жырлар, ертегілер болып түрлі жанрларға жіктеледі. Бұл жанрлардың ортақсипаттары коп-ақ, дегенмен, оларды бір-бірінен ажыратып, өзгешелеп тұратын бірқатар ерекшеліктері де бар. Сіздердің әрқайсыларыңыз таңғажайып сиқырға толы ертегілерді оқыдыңыздар. Ертегілер - тұнып тұрған қиял-ғажайыптар: жануарлар адамша сөйлейді, батырлар жау әскерімен ғана емес, айданармен, жың-перілермен және басқа да халық қиялы тудырған жалмауыз, құбыжықтармен шайқасады.

Аңыздар, әфсаналар нақты тарихи оқиғаларга негізделеді. Мысалы, біздің байырғы баба жұртымызға соғыс сала келген қаһарлы парсы патшасы Кирді тас-талқан етіп-еңген сақ патшайымы Томирис туралы аңыз - соның мысалы.

Ал ежелгі мифтердің ертегілер мен аңыздардан айырмашылығы - мифтердің мазмұнында ертедегі халықтардың жаратылыстық-ғылыми және тарихи таным-түсініктері көбірек ұшырасады. Бұған мысал ретінде жердің жаралуы жайлы немесе барлық тіршілік атаулының «әлемдік жұмыртқадан» шығуы жайындағы, жер жүзін топан су басуы туралы мифтерді келтіруге болады.

Алғашқы мифтер бағзы замандарда пайда болған. Олай болса, мифтер - ежелгі адамдардың дүниетанымының көрінісі. Солар арқылы жер бетіндегі тіршіліктің пайда болуы жөніндегі мыңдаған жылдар бұрыңғы түсінік, көзқарастар бізге жетіп отыр. Олар неліктен күндізді - түн, жазды - қыс алмастыратынын, неге күн күркіреп, бұршақ жауатынын, найзағай жарқылдап, су тасқыны мен басқа да табиғат зілзалалары болатынын бейнелі түрде түсіндіреді, құдайлар жайында баяндайды.

Мифтерде халықтың шынайы тұрмыс-тіршілігі де, адамдар арасындагы өзара қарым-қатынастар да көрініс тапқан. Ертедегі көшпелілер өздерінің төрт түлік малын отарлап, үйірлеп, табындап, өрістен-өріске айдағанда ұлан-ғайыр түнгі аспанның жұлдыздарына көз тігіп, осынау ұшы-қиырсыз кеңістікте бағыт-бағдар алған. Сонымен бірге сол жұлдыздарға өздерінше ат қойып, айдар таққан: Темірқазық, Жетіқарақшы, Үркер, Есекқырған... Осылайша әлемнің сыр-сипатын, құрылымын мифологиялық тұрғыдан түсіндіре отырып, адамдардың өмір сүруіне, мал бағуына көмектескен.

  Жарияланған-2015-11-19 18:31:29     Қаралды-3163

Мәлімет сізге көмек берді ма

ТҰШ БАУЫРСАҚ

...

Бұл көбінесе мерекелерде ғана дайындалады. Сүтке, майға, қантқа және жұмыртқаға ұн қосылып, қамыр иленеді.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

БҰЛАН

...

Бұлан (бұғы) - мүйізді жануар. Жыл сайын қаңтар, ақпан айларында олардың мүйіздері түсіп, сәуір айында көп салалы жаңалары өсіп шығады. 2 метрге жететін мүйіздерінің бұталары жасына қарай көбейе түседі.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ПАЙҒАМБАР НЕГЕ БАЛДЫ (ӘСЕЛ) ТАҢДАМАДЫ?

...

Расында, ең шырынды гүл мен шүйгінді шөптен жиналатын балдың адам денсаулығына пайдасы зор екені бесенеден белгілі.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

НАУРЫЗ – КӨНЕ МЕЙРАМ

...

Бұл айда көшпелі елдің уміті мен күдігі кезек алмасып, итжығыс халде жүреді. Өйткені қыстан қиналып шыққан малдың бір борандық халі бар, оның өзін көтере алмауы кәдік.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ГРАВЮРА ҚАЛАЙ ЖАСАЛАДЫ?

...

Гравюра - бетін белгілі бір өрнек салынған ағаш тақтайдан көшірілген бедер сурет. «graver» - французша бірдеңені ою, нақыштау деген сөз.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

Адамдар тұрмайтын тамаша қалалар

...

Заманауи адамы көп әлемде тұрып, планетаның адамдар тұрмайтын қалаларының бар екендігіне сену өте қиын. Бірақ, естігенге таңқаларлықтай болғанымен, шын мәнісінде осындай қалалар бар.

ТОЛЫҒЫРАҚ »