UF

КҮН ҚАЙДА ҚОНЫП ШЫҒАДЫ?

Категориясы: География


Аспандағы Күн ертеден қара кешке дейін жер бетіне сәулесін шашады, жылуын төгеді. Тал түсте қақ төбеде тұрса, бесінге қарай төмен түседі, екіндіде одан ары еңкейе келе, ақыры ұясына қонақтайды, содан соң көкжиектен асып, мүлде көрінбей кетеді. Ал, әуесжан, сен ғой дәл сол кездерде, немесе ұйқыға жатар алдында талай рет ойладың, осы Күн қайда кетеді деп. Қайда тығылып қалды, түні бойы не істейді деп.

Күн ешқайда да кеткен жоқ. Жарық күн мен қараңғы түннің алмасуына себепкер Жердің өзі. Біздің планетамыз өз кіндігінен өзі тынымсыз айналады, міне, осылай шыркөбелек айналған кезінде Жер Күн сәулесіне әуелі бір жақ бүйірін, содан соң екінші жақ бүйірін кезекпе-кезек тосады.

Сонда қалай? Планетамыз тынымсыз айналып тұрады екен, тоқтаусыз қозғалады екен, ал біз ештеңені байқамайтын, түк сезбейтін болғанымыз ба? Ал, сен самолетте ұшып көрдің бе? Кемемен жүзіп көрдің бе? Поезға міндің бе? Ондай алыс сапарға шықпаған болсаң, машинаға талай отырдың ғой. Құйғытып атпен де шаптың. Ойлап көрші, сонда ғой, жүріп келе жатқан, шауып келе жатқан сенің өзің емес, маңайыңдағы нәрселер сияқты болып, -  үйлер, адамдар, егінжай мен орман-тоғайлар өзінен-өзі жылжып, қатарласа жарысып келе жатқандай көрінеді.

Жердің қозғалысы да осы сияқты. Планетамыз айналған кезде оның бетіндегі барлык нәрсе - таулар мен теңіздер, орман мен дала, адамдар мен ауыл, қалалар бәрі де қоса «жүріп» отырады. Бірақ бұл қозғалысты байқау қиынырақ, өйткені Жер ешқандай дыбыссыз, селкілдемей, шайқалақтамай, бірқалыпты айналады.

Ал енді, күн мен түн қалай алмасатынына біржола көз жеткізу үшін кешкілікте кішкентай ғана тәжірибе жасайық. Ол үшін бізге: бір алма, май шам және біреуі ақ, біреуі көк - екі жалауша керек. Жанып тұрған май шам - Күн екен дейік, алма дегеніміз - Жер, ал оның екі жақ бүйіріне шаншылған жалаушалар - біздің үйіміз болсын.

Енді қараңдар... Алманың жартысына жарық түсіп түр, екіншісі жартысы көлеңкелі. Яғни ақ жалауша - ақ үй тұрған жақта күндіз, ал көк жалауша - көк үй тұрған жақта түн екенін көреміз, мұндағы адамдар ұйықтап жатыр. Алманы ептеп айналдырайық, енді ақ үй көлеңкеге көмілді, бұл жақта түн болды, оның есесіне көк үйге күн шықты. Біздің ойыншық Жеріміз бір айналып шыққанда осындай болды. Ал шын Жер өзінен-өзі толық бір рет айналып шығуы үшін 24 сағат уақыт керек. Бұл - бір күн, бір түн: екеуін қосқандағы уақыт тәулік деп аталады.

 

  Жарияланған-2016-08-25 16:41:35     Қаралды-431

Мәлімет сізге көмек берді ма

Загрузка...

СӨКТЕН ЖАСАЛАТЫН ТӘТТІ ТАҒАМДАР

...

Сөк әбден тазартылып, жылы суға салып жуылады. Суын сарқып төккен соң торға салып дегдітіледі.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ЕЛ БАСҚАРУҒА БАЙЛАНЫСТЫ ЛАУАЗЫМДАР

...

Тәңірқұт - Ғұн мемлекетінің ең жоғары билеушісінің лауазымы. Қытай тарихи еңбектерінде «тәңірқұт» сөзі «Тәңір ұлы», «Көктің ұлы» мағынасын білдіреді.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ТБИЛИСИ ПАХЛАВАСЫ

...

Арасына жаңғақ салып, майға және балға малынған қамырды қабаттап жасаған тағам осылай деп аталады. Формасы қиғаш төрт бұрышты. Ылғалдылығы 11,5-14,5 пайыз.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

КАРЛҰҚТАР

...

Қарлұктар - түркі тілдес тайпалар. Бұл тайпа туралы алғашкы деректер б.з.-дың V ғасырынан белгілі.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

АЛМА СІЛІКПЕСІ

...

Қабығы мен дәні тазартылған алма ұзынынан бөлініп, жақсылап қайнатылады. Қайнатылған алмаға қант, лимон қышқылы және бөккен желатин қосылады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ВАНИЛЬДІ КИХЕЛАХ

...

Қамырдан жасалған құырма сияқты тағам осылай аталады. Бұл тағам қамырға химиялық қопсытқыш қосып дайындалады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »