UF

ГҮЛДЕР НЕГЕ ХОШ ИІСТІ ШЫҒАРАДЫ?

Категориясы: Табиғат


Жарқын түс, аңқыған хош иіс гүлдерге көбелектер мен шыбын-шіркейлерді өзіне шақыру үшін қажеті.

Гүлдердің әсемдігінен ләззат алатын тек біз, адамдар, ғана. Ал шыбын-шіркейлерге маңыздысы - олардың түсі, гүлінің бітімі және исі, себебі гүлдер бұл жәндіктерді өзіне шақырып қана қоймайды. Тамағын да тауып береді: біреулерін - сөлшырынымен, басқаларын - тозаңымен, тағы бір тобын - осы екеуімен де қоректендіреді. Тозаң дегеніміз гүлді иіскеген кезде мұрныңның бәрі сап-сары болып қалып.

Өсімдіктің ұрық салуы үшін бір гүлдің тозаңын екінші гүлге көшіру қажет. Міне, мұны жасайтын - әлгі шыбын-шіркейлер, шырынның тәтті тамшысына бола ұшып келген көбелек гүлге қонады, сол сәтте оған тозаң да жабыса қалады. Көбелек келесі өсімдікке көшеді, ал оның аяқтарына ілесе келген тозаң да көрші гүлге қонып үлгіреді.

Тозаңды тиісті жеріне жеткізіп салатын көбелектер ғана емес, бұл қызметті басқа шыбын-шіркейлер де атқарады. Тек әрқайсысы әр гүлді ұнататыны болмаса. Мысалға, бал арасы да, жай ара да інжугүлге қонбайды. Керісінше, інжугүлдің қауызы - масалар үшін әрі дастарқан, әрі үй. Ұсақ шыбын-шіркейлер «арыстанның аузы» деп аталатын гүлді айналып өтеді, олар бұл өсімдіктің гүлінен дәметпейді де: қауызын ашып, ішіне енуге күштері жетпейді. Ал араларға жол ашық, жоғарғы қабығын арқасымен тіреп тұрады да, аяғымен төменгі қабықты айқара ашып, ішіне еніп кетеді.

Шыбын-шіркейлер гүлдерді ешуақытта шатастырмайды: қолайлы қорек табылатын және оны алуға күші жететін өсімдікке ғана ұшып барады.

Кейбір гүлдер кеш түсе ғана ашылып, өзінің хош иісті шырынын түнде беріп тауысады. Әдетте мұндай гүлдердің түсі ақ болып келеді: ақ түс қараңғыда көзге тез шалынады ғой. Олар кімді күтеді дейсің бе? Көбелектерді! Тек бұл енді күндізгі көбелектер емес, түнгі көбелектер. Көктемде бақ біткен қызыл ала бұлтқа оранғандай құлпырады емес пе - алма мен шие ағашының тұла бойы тұнған сансыз гүл. Тындасаң әр ағаш ақырын гуілдеп тұр, маңындағы мыңдаған шыбын-шіркейлердің үні ол. Бірақ уақыт шіркін тез өтеді емес пе, бір күні қарасаң кешегі гүл тұрған тұстан қып-қызыл алмалар, тәтті жидектер пайда болады. Албырап піскен бұл мол байлықтың жасалуына аралар мен басқа да шыбын-шіркейлер жұмыла үлес қосты

Олар болмаса, жеміс-жидек те шықпас еді.

Бидай гүлі өте ұсақ, көзге шалынбайды. Хош исі де жоқ, бидай шыбын-шіркейлердің қызметіне зәру емес. Себебі, оның тозаңын жел таратады. Ақ қайыңды, көк теректі, шыршаны, сарағайды, қараағашты т. б. тозаңдандыратын да осы жел.

Жел тозаңды тасып қана қоймайды, ол бұдан пайда болған дәнді де қақшып әкетіп, өзі сеуіп шығады. Әрине, салмақты жүкті желдің өз бетімен алысқа жеткізе алмайтыны белгілі. Сонда да қайыңның, шыршаның, қарағайдың, тұт ағашының дәндері алысқа-алысқа, ұшады. Себебі, олардың кішкентай қанат сияқты жұқа кабыршақтары бар. Бұл қабыршақтар жаңа тіршілік дәнінің ауада ұзақ қалықтап, шыр көбелек айналған қалпы жарығы мол, жас шыбықтардың кедергісіз өсуіне қолайлы орын таңдап алуына мүмкіндік береді.

  Жарияланған-2016-09-16 16:03:04     Қаралды-2218

Мәлімет сізге көмек берді ма

Загрузка...

ТАУ ЖЫНЫСТАРЫ

...

Жердегі геологиялық процестер нәтижесінде пайда болып, жер қыртысының жеке геологиялық денелерін құрайтын табиғи минералды заттар. Тау жынысының құрамы оны түзетін минералдардың мөлшерімен анықталады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

НҰРҒИСА ТІЛЕНДИЕВ

...

Нұрғиса Тілендиев (1925-1998) - «Қазақстанның халық әртісі», «Халық қаһарманы», профессор, Жетісу күй мектебінің дарынды күйші-сазгері. Нұрғиса Алматы облысында дүниеге келген. Оның әкесі күйші, анасы әнші болған.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

БАЛ ЖАҢҒАҚТАР

...

Балды жақсылап ерітіп, қантпен, ұнмен, содамен, маймен және ұнтақталған жаңғақтармен араластырып, қатты қамыр иленеді.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ҰЛЫТАУ АЙМАҒЫ

...

Ұлытау аймағы Сарыарқаның оңтүстік-батыс шегінде, Қарағанды, Қостанай облыстары жерінде орналасқан. Негізінен, Қарағанды облысы Ұлытау ауданын қамтитын бұл аймақ шоқылы, қыратты келген аласа таулардан тұрады. Олардың жалпы орташа биіктігі 400-600 метр, кө

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ҚАЙМАҚ НЕМЕСЕ КІЛЕГЕЙ ҚОСЫП, ЖАҢҒАҚ САЛЫНҒАН ІНЖІР

...

Інжір мұқият жуылып тазаланады, азғантай су құйылып, лимон қышқылы қосылады. Содан соң қайнағанша қыздырылады да 20 минут ұсталады. Қаймақ пен қант ұлпасы араластырылып шайқалады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

АЛВАХАЗИ

...

Қайнатылған ара балынан түрліше, яғни сақина, сегіздік, бұрама, т. с. с. етіп жасалған кәмпит осылай аталады. Түсі жібектей жылтыр реңді, ашық сары болады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »