UF

ГҮЛДЕР НЕГЕ ХОШ ИІСТІ ШЫҒАРАДЫ?

Категориясы: Табиғат


Жарқын түс, аңқыған хош иіс гүлдерге көбелектер мен шыбын-шіркейлерді өзіне шақыру үшін қажеті.

Гүлдердің әсемдігінен ләззат алатын тек біз, адамдар, ғана. Ал шыбын-шіркейлерге маңыздысы - олардың түсі, гүлінің бітімі және исі, себебі гүлдер бұл жәндіктерді өзіне шақырып қана қоймайды. Тамағын да тауып береді: біреулерін - сөлшырынымен, басқаларын - тозаңымен, тағы бір тобын - осы екеуімен де қоректендіреді. Тозаң дегеніміз гүлді иіскеген кезде мұрныңның бәрі сап-сары болып қалып.

Өсімдіктің ұрық салуы үшін бір гүлдің тозаңын екінші гүлге көшіру қажет. Міне, мұны жасайтын - әлгі шыбын-шіркейлер, шырынның тәтті тамшысына бола ұшып келген көбелек гүлге қонады, сол сәтте оған тозаң да жабыса қалады. Көбелек келесі өсімдікке көшеді, ал оның аяқтарына ілесе келген тозаң да көрші гүлге қонып үлгіреді.

Тозаңды тиісті жеріне жеткізіп салатын көбелектер ғана емес, бұл қызметті басқа шыбын-шіркейлер де атқарады. Тек әрқайсысы әр гүлді ұнататыны болмаса. Мысалға, бал арасы да, жай ара да інжугүлге қонбайды. Керісінше, інжугүлдің қауызы - масалар үшін әрі дастарқан, әрі үй. Ұсақ шыбын-шіркейлер «арыстанның аузы» деп аталатын гүлді айналып өтеді, олар бұл өсімдіктің гүлінен дәметпейді де: қауызын ашып, ішіне енуге күштері жетпейді. Ал араларға жол ашық, жоғарғы қабығын арқасымен тіреп тұрады да, аяғымен төменгі қабықты айқара ашып, ішіне еніп кетеді.

Шыбын-шіркейлер гүлдерді ешуақытта шатастырмайды: қолайлы қорек табылатын және оны алуға күші жететін өсімдікке ғана ұшып барады.

Кейбір гүлдер кеш түсе ғана ашылып, өзінің хош иісті шырынын түнде беріп тауысады. Әдетте мұндай гүлдердің түсі ақ болып келеді: ақ түс қараңғыда көзге тез шалынады ғой. Олар кімді күтеді дейсің бе? Көбелектерді! Тек бұл енді күндізгі көбелектер емес, түнгі көбелектер. Көктемде бақ біткен қызыл ала бұлтқа оранғандай құлпырады емес пе - алма мен шие ағашының тұла бойы тұнған сансыз гүл. Тындасаң әр ағаш ақырын гуілдеп тұр, маңындағы мыңдаған шыбын-шіркейлердің үні ол. Бірақ уақыт шіркін тез өтеді емес пе, бір күні қарасаң кешегі гүл тұрған тұстан қып-қызыл алмалар, тәтті жидектер пайда болады. Албырап піскен бұл мол байлықтың жасалуына аралар мен басқа да шыбын-шіркейлер жұмыла үлес қосты

Олар болмаса, жеміс-жидек те шықпас еді.

Бидай гүлі өте ұсақ, көзге шалынбайды. Хош исі де жоқ, бидай шыбын-шіркейлердің қызметіне зәру емес. Себебі, оның тозаңын жел таратады. Ақ қайыңды, көк теректі, шыршаны, сарағайды, қараағашты т. б. тозаңдандыратын да осы жел.

Жел тозаңды тасып қана қоймайды, ол бұдан пайда болған дәнді де қақшып әкетіп, өзі сеуіп шығады. Әрине, салмақты жүкті желдің өз бетімен алысқа жеткізе алмайтыны белгілі. Сонда да қайыңның, шыршаның, қарағайдың, тұт ағашының дәндері алысқа-алысқа, ұшады. Себебі, олардың кішкентай қанат сияқты жұқа кабыршақтары бар. Бұл қабыршақтар жаңа тіршілік дәнінің ауада ұзақ қалықтап, шыр көбелек айналған қалпы жарығы мол, жас шыбықтардың кедергісіз өсуіне қолайлы орын таңдап алуына мүмкіндік береді.

  Жарияланған-2016-09-16 16:03:04     Қаралды-571

Мәлімет сізге көмек берді ма

Загрузка...

ЗЫМЫРАН АСПАНҒА АТЫЛДЫ

...

Зымыран - әзірше Жердегі ең жедел транспорт. Мұның себебі зымыраның двигателі ерекше - реактивті болғандықтан.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

«ҚАРАКӨЗ» ҚУЫРМАСЫ

...

Қаракөз қуырмасын жасау үшін белок пайдаланылады. Сары уызынан мұқият тазартылған белок салқындатылады, көпіршітіліп шайқалады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

БАДАМ - ЖҮРЕККЕ ЖАҚСЫ

...

Бадам – онша биік емес, жоғарғы жағы жайыла өскен ағаш. Жапырақтары сопақша, шеттері ара тісті.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ӨРІК КӘМПИТІ (пастила)

...

Піскен өріктер жуылып, сүйектерінен ажыратылады. Аздаған суға салынып, пісіріледі де ысқылап електен өткізіледі. Ботқа сияқты алынған масса өлшеніп, салмағы сондай қант қосылады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ҚОЙБҮЛДІРГЕННЕН ӘР ТҮРЛІ ТАҒАМДАР ЖАСАУ

...

Қойбүлдіргеннің жидегі - бағалы тағамның бірі. Оның құрамында адам денсаулығына қажетті заттар көп. Жидегінің хош иісі, тәтті дәмі болады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

СЕЛ

...

Сел - тау өзендерінің арнасында кенеттен пайда болатын, су деңгейі күрт көтерілген және құрамында қатты материалдар (тау жыныстарының қираған өнімдері) көп уақытша тасқын. Сел ұзақ жауған күшті нөсер жауын, мұздың күрт еруі нәтижесінде, өзен арнасына тау

ТОЛЫҒЫРАҚ »