UF

ҚАЗАҚ ДАЛАСЫНДА КӨНЕ МЕТАЛЛУРГИЯ ӨНДІРІСІ

Категориясы: Тарих


Қазақ даласында көне заманның өзінде-ақ металлургия өндірісінің кеңінен дамуы осынау байтақ көшпелілер өңірінде кең тараған жануарлар стиліндегі өнер туындыларының дүниеге келуіне де себепші болды. Олай дейтініміз, жануарлар стиліндегі ең асыл айғақтар мыс, қола, алтын, күміс сияқты түсті металдан жасалған. Бұл жөнінде кейінгі тараулардың бірінде арнайы әңгіме өрбітеміз.

Металл өндірісіне байланысты тілімізде күні бүгінге дейін сақталған сөздердің де айтары, аңғартары мол. Кен кеніш, (жер асты қазынасы), кенші (руда казушы), кен ошағы, кенқазған (рудник), кен шоқы, қалайы, қалайышы, қалайылау, қола, қолаба (металл құймасы), мырыш, мыршым (мырыштан жасалатын ойын құмалағы), қорғасын, жез (сары жез), мыс (қызыл жез), бақыр (қара қоңыр жез), міне, осы сияқты атаулар көне кәсіптің тіліміздегі айғағы жаңғырығы іспеттес.

Металл өндірісіне бірден-бір қажет отын қызуы мол көмір екені мәлім. Қазақ көмірдің не екенін, оның кадір-касиетін есте жоқ ескі кезден білген. Бұған ең алдымен «көмір» деген сөздің өзі айғақ. Өйткені, көмір» сөзінің түп төркінінде халықтың геологиялық түсінігі жатыр. Қазақта «көм», «көму», «көмілген» деген сөздердің бәрі де не нәрсенің болсын жер қойнында болатындығымен байланысты айтылады. Ал көмірдің ток қана жер астында болатындығы белгілгі.

  Жарияланған-2016-04-20 15:05:03     Қаралды-3024

Мәлімет сізге көмек берді ма

ШЫҢҒЫС ХАН

...

Шыңғыс хан - Орта Азияда бүкіл моңғол тайпаларын бір қолға біріктірген ұлы әмірші, Шыңғыс хан империясының негізін қалаушы, атақты қолбасшы. Ол 1162 жылы Дилпун-Болдан (Дилунь-Булдак) шатқалында Онон өзені жағалауында дүниеге келген.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

МАХМҰД ӘЛ-ҚАШҚАРИ

...

Махмұд әл-Қашқари - бірнеше түркі тілдерін жақсы меңгерген әйгілі түрік саяхатшысы. Ол Ыстықкөлдін оңтүстік жағалауында орналасқан Барсхан қаласында дүниеге келген.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ТОЙ ЕТІ

...

Қазақ халқы тойға барын салған. Мұндай қуанышқа тіпті жалғыз атын сойып жіберетін болған.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

КҮН ҚАЙДА ҚОНЫП ШЫҒАДЫ?

...

Аспандағы Күн ертеден қара кешке дейін жер бетіне сәулесін шашады, жылуын төгеді.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

АУҒАН ШӘРБӘТІ

...

Жеміс шырындарына апельсин мен лимон бөліктері салынып, аздаған су құйылады да бәрі қосылып қайнатылады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

БАДАМ ҚОСЫЛҒАН ҮГІЛГІШ ҚАТТАМА

...

Ұн мен қант араластырылып, кесек-кесек күйінде сарымай немесе маргарин, жұмыртқа (бір жұмыртқа ақ уызы бетіне жағуға қалдырылады), ванилин немесе ұсақ көзді үккішпен үгілген лимон цедрасы

ТОЛЫҒЫРАҚ »