UF

ЯНТАРЬ - ТАС ЕМЕС

Категориясы: Сән


Әр түрлі салада маманданған ғалымдар қандай жаңалық ашпасын, алдымен оның тарихын зерттейді. Тарих барлық ғылымдардың шежіресі деп санау өте орынды. Жаратылыстану саласын зерттейтін ғалымдар-биологтар, ботаниктер, зоологтар, геологтар, географтар, палеонтологтар және т.б. зерттейтін дүниесінің тарихына сүйенеді. Тарихын білмесе ғылым алға баспайды, дамымайды.

Жер қыртысының қабаттарын зерттеуші ғалымдар өсімдіктер мен жануарлардың көптеген тасқа айналған іздерін табу арқылы янтарьдың тас емес екендігін анықтады. Теңіздер мен мүхиттердың түбіндегі үйінділердің қабаттарындағы әр кезеңде болған іздерді «тас шежіресіне» - табиғаттың өзі «жазып» қалдырады. Әрбір осындай іздер өте ерте ғасырларда тіршілік өткен өсімдіктер мен жануарлардың қандай болғандығын, неліктен жойылғандығын ғалымдардың зерттеуіне көмектеседі.

Янтарьды - Балтық теңізінің жағалауынан көптеп өндіреді. Кімнен сұрасаң да янтарьды - тас деп жауап береді. Одан түрлі әшекейлі бұйымдар (сырға, моншақ, шолпы, ыдыс және т.б.) жасайды, тұрмыста көбірек қолданады. Көпке дейін янтарьдың қандай зат екендігі белгісіз болып келді. Ғалымдардың зерттеуі бойынша ашық тұқымды өсімдіктер (қылқанжапырақтылар - қарағай, шырша, арша, және т.б.) палеозой заманының таскөмір кезеңінде пайда болған. Қылқанжапырақтылардың (ашық тұқымдылар) қабығы, сүреғі, және жапырақтарында шайырлы өзек жолдары (каналдар) болады. Сол өзектің ішкі қабатынан шайыр (смола) бөлінеді. Әсіресе қарағайлар тұқымдасында шайыр көп болады. Осы күнгі қылқанжапырақтылардың да қабығы мен сүретінде шайырлы өзек жолдары көп. Шайырлы өзек жолы жасушалардың арасындағы кеңістікте орналасқан іші эфир майына, шайырға, бальзамға толы пішіні ұзынша жіңішке өзек (канал). Өзектің ең ішкі шайыр бөлінетін бөлімі бір қабат жасушалардан (сақина тәрізді дөңгеленіп орналасады) тұрады. Оның сыртын айналдыра ішіңде цитоплазмасы жоқ, іші ауаға толы өлі жасушапар қаптайды. Өлі жасушалардың сыртын цитоплазмасы қою, ядросы және қоректік қор заты (май, крахмал) бар 1-2 қабаты жасушалар қоршап тұрады. Шайыр қылқанжапырақты ағаштардан ұдайы бөлініп қабығының сыртына шығып ағып тұрады. Егер ағаш зақымданса (кесілсе, сынса) шайыр тіпті көп ағады. Шайыр өте хош иісті, мөлдір, сәл сарғыш түсті созылмалы зат, ауада тез қатаяды. Ол өсімдікті әр түрлі зиянкестерден қорғайды, абайсызда зақымданған жерін бітеп микробтардан сақтайды, шайырды өндіріс орындарында да кеңінен пайдаланады.

Янтарь дегеніміз бірнеше заманнан бері жер қойнауыңда сақталып тасқа айналған шайыр. Өсімдіктердің қазба қалдықтарын зерттейтін ғылымды - пәлеоботаника, ал қазба қалдықтарды зерттеуші ғалымды - палеоботаник дейді. Жер қыртысында өсімдіктер мен жануарлардың тасқа айналған қалдықтары, іздері, таңбалары арқылы янтарьдың да тас емес шайыр екендігі дәлелденді. Табылған янтарьдың қабаттарынан бірге қатып сақталған жәндіктердің дене бөлшектері, өсімдіетердің гүл, жапырақ, сабақ қалдықтары бар екендігі анықталды. Янтарьды қазып алған соң тазалап қайта өңдеп әр түрлі пішінге келтіріп әшекей бұйымдар жасауға пайдаланады.

  Жарияланған-2015-12-07 19:18:41     Қаралды-472

Мәлімет сізге көмек берді ма

Загрузка...

ҚАРА ТЕҢІЗДІҢ СУЫ ШЫНЫНДА ДА, ҚАРА МА?

...

Кез келген ертегі немесе ән атаулыда теңіз кездессе, міндетті түрде - «көк теңіз» болып келетіні өзіңе мәлім болар.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ТОҒЫМ ХАН

...

Тоғым хан да - Жәнібек ханның ұрпағы. Жәнібектің тоғызыншы ұлы Жәдік сұлтанның баласы. Тоғым хан елдің орталығында, оңтүстігінде билік кұрады. Сырдария өзені бойындағы қалалар Тоғым ханға қарайды.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ШЕҢГЕЛ – ГЕМОРРОЙДЫ ЕМДЕГЕНДЕ ПАЙДАЛАНАДЫ

...

Гүл жапырақшалары гүл тостағаншасының қалақшаларынан ұзынырақ. Оңай ашылатын буылтық кауашақта екі тұқым бар.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ШҰБАТТЫҢ ДӘРУЛІК, ШИПАЛЫҚ ҚАСИЕТТЕРІ

...

Шұбат та қазақ халқының дәстүрлі сусындарының бірі. Сонымен қатар бұл сусынның дәрулік, шипалық қасиеті де бар.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ӘСЕМДЕЛГЕН ЖАҢҒАҚ ҚУЫРМАСЫ (печенье)

...

Кептірілген нан түйіліп, ұнтақталған жаңғақпен және қантпен араластырылады. Үстіне ерітілген сарымай, жұмыртқаның мұқият шайқалған сары уызы, жарты лимон шырыны мен қабығы салынады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ҮСТІРТТІҢ ТАС МҮСІНДЕРІ

...

Еліміздің батыс бөлігіндегі Маңғыстау облысы аумағында орналасқан көтеріңкі, жазық келген Үстірт және оның кемерлерінің пішіндері адам қызығарлықтай. Дүние жүзінде теңдесі жоқ қыраттар мен кемерлер мыңдаған жылдар бойы жел мен судың әсеріне ұшырап, адам т

ТОЛЫҒЫРАҚ »