UF

ЯНТАРЬ - ТАС ЕМЕС

Категориясы: Сән


Әр түрлі салада маманданған ғалымдар қандай жаңалық ашпасын, алдымен оның тарихын зерттейді. Тарих барлық ғылымдардың шежіресі деп санау өте орынды. Жаратылыстану саласын зерттейтін ғалымдар-биологтар, ботаниктер, зоологтар, геологтар, географтар, палеонтологтар және т.б. зерттейтін дүниесінің тарихына сүйенеді. Тарихын білмесе ғылым алға баспайды, дамымайды.

Жер қыртысының қабаттарын зерттеуші ғалымдар өсімдіктер мен жануарлардың көптеген тасқа айналған іздерін табу арқылы янтарьдың тас емес екендігін анықтады. Теңіздер мен мүхиттердың түбіндегі үйінділердің қабаттарындағы әр кезеңде болған іздерді «тас шежіресіне» - табиғаттың өзі «жазып» қалдырады. Әрбір осындай іздер өте ерте ғасырларда тіршілік өткен өсімдіктер мен жануарлардың қандай болғандығын, неліктен жойылғандығын ғалымдардың зерттеуіне көмектеседі.

Янтарьды - Балтық теңізінің жағалауынан көптеп өндіреді. Кімнен сұрасаң да янтарьды - тас деп жауап береді. Одан түрлі әшекейлі бұйымдар (сырға, моншақ, шолпы, ыдыс және т.б.) жасайды, тұрмыста көбірек қолданады. Көпке дейін янтарьдың қандай зат екендігі белгісіз болып келді. Ғалымдардың зерттеуі бойынша ашық тұқымды өсімдіктер (қылқанжапырақтылар - қарағай, шырша, арша, және т.б.) палеозой заманының таскөмір кезеңінде пайда болған. Қылқанжапырақтылардың (ашық тұқымдылар) қабығы, сүреғі, және жапырақтарында шайырлы өзек жолдары (каналдар) болады. Сол өзектің ішкі қабатынан шайыр (смола) бөлінеді. Әсіресе қарағайлар тұқымдасында шайыр көп болады. Осы күнгі қылқанжапырақтылардың да қабығы мен сүретінде шайырлы өзек жолдары көп. Шайырлы өзек жолы жасушалардың арасындағы кеңістікте орналасқан іші эфир майына, шайырға, бальзамға толы пішіні ұзынша жіңішке өзек (канал). Өзектің ең ішкі шайыр бөлінетін бөлімі бір қабат жасушалардан (сақина тәрізді дөңгеленіп орналасады) тұрады. Оның сыртын айналдыра ішіңде цитоплазмасы жоқ, іші ауаға толы өлі жасушапар қаптайды. Өлі жасушалардың сыртын цитоплазмасы қою, ядросы және қоректік қор заты (май, крахмал) бар 1-2 қабаты жасушалар қоршап тұрады. Шайыр қылқанжапырақты ағаштардан ұдайы бөлініп қабығының сыртына шығып ағып тұрады. Егер ағаш зақымданса (кесілсе, сынса) шайыр тіпті көп ағады. Шайыр өте хош иісті, мөлдір, сәл сарғыш түсті созылмалы зат, ауада тез қатаяды. Ол өсімдікті әр түрлі зиянкестерден қорғайды, абайсызда зақымданған жерін бітеп микробтардан сақтайды, шайырды өндіріс орындарында да кеңінен пайдаланады.

Янтарь дегеніміз бірнеше заманнан бері жер қойнауыңда сақталып тасқа айналған шайыр. Өсімдіктердің қазба қалдықтарын зерттейтін ғылымды - пәлеоботаника, ал қазба қалдықтарды зерттеуші ғалымды - палеоботаник дейді. Жер қыртысында өсімдіктер мен жануарлардың тасқа айналған қалдықтары, іздері, таңбалары арқылы янтарьдың да тас емес шайыр екендігі дәлелденді. Табылған янтарьдың қабаттарынан бірге қатып сақталған жәндіктердің дене бөлшектері, өсімдіетердің гүл, жапырақ, сабақ қалдықтары бар екендігі анықталды. Янтарьды қазып алған соң тазалап қайта өңдеп әр түрлі пішінге келтіріп әшекей бұйымдар жасауға пайдаланады.

  Жарияланған-2015-12-07 19:18:41     Қаралды-790

Мәлімет сізге көмек берді ма

Загрузка...

КАВКАЗ ОВЧАРКАСЫ

...

Кавказ овчаркасы - ертеден келе жатқан отандық бақташы ит тұқымы. Бұған адам әсері аз тиді де өзінің алғашқы типін таза сақтап қалды. Ол тек ауа райының жағдайына қарай кейбір қасиеттерін ғана өзгертті.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

КӨРКЕМ СУРЕТТЕ ЭСКИЗ

...

Біз бұрын суретші болашақ шығармасына керек кейбір нәрселердің тездетіп сырт нобайын түсіріп алатынын білетінбіз. Ондай суреттер әлгіндей нәрсені көріп тұрып, көз бе көз салынатын.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ШАЙТАНКӨЛ

...

Қазақстанның ең әдемі, көрікті жерлерінің бірі - Қарқаралы. Қарқаралы сілеміндегі көлдер мен өзендер, таулар мен қайыңды-қарағайлы ормандар ерекше сұлулықтарымен көз тартады. Бұғылы, Шаңкөз, Мәтен, Әулие, Қызыларай таулары ғажап көрінісімен көңіліңді баур

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ЭЙЕРКИХЕЛАХ

...

Бөлке жасалатын қамырдан қиғаш төрт бұрышталып пісіріліп, жұмыртқаның сары уызы жағылған тағам осылай аталады.

ТОЛЫҒЫРАҚ »

КЕСУ ҚАРУЫ

...

Кесу қаруының ертеде қолданылған екі жүзді, түзу келген түрі - «семсер». Ал сыртына қарай иіліп, кайқы келген бір жүзді кару «кылыш» деп аталады. Қылыштың өте қайқы болып келетін «наркескен», ұшы екіге айырылатын «зұлпықар», шапқанда ауыр болу үшін басы ү

ТОЛЫҒЫРАҚ »

ИМРЕССИОНИСТЕР

...

Өткен ғасырдың екінші жартысында Францияда қаулап бір топ жас суретшілер шықты. Олар бұрын-соңды көрмегенді істеп, өз шығармаларын шеберханада емес, өзен жағасында, далада, орман ішінде, шалындықта ашық аспан астында тұрып салатын әдет шығарды.

ТОЛЫҒЫРАҚ »